Fakat nedense hem medya hem de siyasal sosyoloji üzerine ahkâm kesenler bu gerçeği ısrarla görmezden geliyor. Sanki Demokrat Parti tarihte kalmış, siyasal ömrünü tamamlamış bir yapıymış gibi davranılıyor.

Oysa Demokrat Parti, herhangi bir siyasi parti değildir.

Menderes’ten Demirel’e, oradan Özal’a kadar uzanan merkez sağ geleneğin fikrî ve siyasal omurgasıdır. İsimler değişmiş, tabelalar yenilenmiş, siyasi şartlar dönüşmüş olabilir. Fakat millet iradesini esas alan, kalkınmayı önemseyen, devlet ile milleti karşı karşıya değil yan yana gören merkez sağ anlayışın Demokrat Parti ile olan illiyet bağı hiçbir zaman kopmamıştır.

Kırat, yaklaşık 80 yıldır bu ülkenin siyasi hafızasında kesintisiz olarak koşmaya devam ediyor.

Üstelik Demokrat Parti, yalnızca geçmişiyle övünen bir siyasal hareket değildir. Bugün parti yönetiminde; bakanlık ve milletvekilliği yapmış, VakıfBank, Petrol Ofisi ve benzeri önemli kurumlarda görev almış, devlet yönetimini ve ekonomiyi bilen son derece tecrübeli isimler bulunuyor.

Türkiye’de kaç siyasi partinin böyle bir insan kaynağı vardır?

Dahası, teşkilat hafızası hâlâ canlıdır. Genel merkez dahil, çok sayıda il ve ilçe başkanlığının partinin kendi mülkiyetindeki binalarda faaliyet göstermesi bile bu köklülüğün somut göstergesidir. Dün kurulmuş, yarın nerede olacağı belli olmayan bir siyasi organizasyondan değil; kökleri derine inmiş büyük bir çınardan söz ediyoruz.

Bu çınarın bugün başında Gültekin Uysal var.

Uysal; entelektüel birikimi, siyasi tarih bilgisi, milletvekilliği tecrübesi ve ortak akla verdiği önemle Türk siyasetinin yeterince konuşulmayan liderlerinden biri. Siyaseti yalnızca günlük polemikler üzerinden okumuyor. Türkiye’nin geçmişini, devlet geleneğini ve toplumsal fay hatlarını bilen bir siyasetçi olarak geleceğe ilişkin ciddi uyarılarda bulunuyor.

Nitekim kamuoyunda “çerçeve yasa” olarak tartışılan düzenleme karşısındaki tavrı da bunun göstergesiydi. Demokrat Parti, milletvekili aracılığıyla ret oyu kullanmakla yetinmedi; düzenlemeye hem usul hem de esas bakımından açıkça itiraz etti.

Çünkü mesele yalnızca birkaç kanun maddesi değildir.

Mesele, Türkiye’nin tarihsel birikimi ve toplumsal mutabakatı gözetilmeden, ülkenin genetik kodları üzerinde bilinçsizce oynanmasıdır. Demokrat Parti’nin itirazı da tam olarak buraya yöneliktir: Devlet yönetimi, günü kurtarmak için milletin geleceğini riske atma sanatı değildir.

Bugün Türkiye’nin yeniden sağduyuya ihtiyacı var.

Kutuplaştırmayan, ayrıştırmayan, milletin değerleriyle kavga etmeyen; devleti bilen fakat devlet adına millete tepeden bakmayan bir siyasi anlayışa ihtiyaç duyuyoruz. Gürültünün değil sözün, sloganın değil fikrin, tek kişinin değil ortak aklın egemen olduğu bir merkez siyasete ihtiyaç var.

Demokrat Parti bugün bu geleceği inşa etmeye hazırdır.

Genel Başkanıyla, tecrübeli üst yönetimiyle, il ve ilçe teşkilatlarıyla; tarihinden aldığı güç ve geleceğe ilişkin iddiasıyla hazırdır.

Türkiye siyaseti uzun süredir iki kutup arasına sıkıştırılıyor. Oysa milletin tamamı bu iki kutuptan ibaret değil. Sessiz ama güçlü bir çoğunluk; kavga değil çözüm, gerilim değil huzur, macera değil tecrübe istiyor.

İşte Demokrat Parti’nin asıl siyasi alanı burasıdır.

Çünkü Türkiye ne zaman yorulsa merkez sağa, ne zaman savrulsa sağduyuya, ne zaman çıkış yolu arasa ortak akla dönmüştür.

Bugün de adres değişmiş değildir.

Kırat hâlâ ayaktadır.

Ve insan kaynağı tecrübesiyle, siyasi hafızasıyla, vatan ve bayrak aşkıyla yeniden koşmaya hazırdır.

Kaç yıldır geliyor?

On yıl mı?

On beş yıl mı?

Neredeyse her seçim öncesinde biraz daha yaklaşıyor ama nedense Erzurum Garı’na bir türlü ulaşamıyor.

Son günlerde yine birtakım rakamlar dolaşıyor. “Demiryoluna milyarlarca lira ayrıldı”, “Erzurum hızlı trenle buluşuyor” deniliyor.

İnsan doğal olarak seviniyor.

Fakat yatırım programını açıp baktığınızda sevinciniz kısa sürüyor.

Çünkü 2026 yılı yatırım programında yaklaşık 6,9 milyar lira ödenek ayrılan hat, kamuoyunda zannedildiği gibi Erzurum’a yapılacak yeni hızlı tren hattı değil.

Bu ödenek, mevcut Sivas–Divriği–Erzincan–Erzurum–Kars konvansiyonel demiryolu hattının rehabilitasyonu, elektrikli ve sinyalli hâle getirilmesi için ayrılmış durumda.

Yani ortada yeni bir hızlı tren hattının inşası yok.

Mevcut raylar yenilenecek.

Hat elektriklendirilecek.

Sinyalizasyon kurulacak.

Trenler daha güvenli, daha düzenli ve belki biraz daha hızlı çalışacak.

Bunların hepsi elbette önemli yatırımlar.

Ama bunun adı hızlı tren değildir.

Eski hattı iyileştirmek başka şeydir, saatte 250 kilometre hıza göre yeni, çift hatlı bir demiryolu inşa etmek başka şey.

Birine bakım ve modernizasyon denir.

Diğerine hızlı tren yatırımı.

İkisini birbirine karıştırırsanız kamuoyuna hızlı tren geliyormuş izlenimi verirsiniz. Oysa gelen hızlı tren değil, mevcut hattın gecikmiş teknik yenilenmesidir.

Peki, gerçek hızlı tren projesi nerede?

Erzincan–Erzurum–Kars hızlı tren hattı toplam 379 kilometre.

Bakanlığın Aralık 2025’te yaptığı açıklamaya göre Erzincan–Erzurum arasındaki 173 kilometrelik kesimin proje çalışmaları tamamlandı. Erzurum–Kars arasındaki 206 kilometrelik bölümde ise yüzde 90 seviyesine gelindi.

Dikkat edin:

İnşaatın yüzde 90’ı değil.

Rayların yüzde 90’ı değil.

Tünellerin, köprülerin, viyadüklerin yüzde 90’ı hiç değil.

Yalnızca kâğıt üzerindeki proje çalışmalarının yüzde 90’ı.

Daha yapım ihalesi yok.

Finansman modeli yok.

Yer teslimi yok.

Şantiye yok.

Başlangıç tarihi yok.

Bitiş tarihi zaten yok.

Ortada henüz kazma vurulmuş bir hızlı tren hattı bulunmuyor.

Üstelik Erzurum’a yalnızca Erzincan–Erzurum arasına ray döşeyerek Ankara’dan hızlı tren getiremezsiniz. Bunun için Ankara–Sivas hattının devamındaki Sivas–Erzincan bölümünün de tamamlanması gerekiyor.

Asıl darboğaz da burada.

Sivas–Erzincan hattı yaklaşık 247 kilometre. Bugün yalnızca Sivas şehir geçişi ile Sivas–Zara arasındaki sınırlı kesimlerde yapım çalışması bulunuyor. Hattın geri kalanında ise Erzurum’a hızlı trenin yaklaştığını gösterecek kapsamlı ve güçlü bir inşaat seferberliği henüz görünmüyor.

Yani Erzurum’un önünde yalnızca 173 kilometrelik Erzincan–Erzurum hattı yok.

Önce Sivas’tan Erzincan’a ulaşılması gerekiyor.

Sonra Erzincan’dan Erzurum’a.

Toplamda yüzlerce kilometrelik yeni hat, onlarca tünel, köprü ve viyadük yapılacak.

Doğu Anadolu’nun zorlu coğrafyası geçilecek.

Kamulaştırmalar tamamlanacak.

İhaleler yapılacak.

Finansman bulunacak.

Üstyapı döşenecek.

Elektrifikasyon ve sinyalizasyon kurulacak.

Ardından test sürüşleri başlayacak.

Bunların hiçbiri birkaç yılda bitecek işler değil.

Bugün bütün siyasi irade ortaya konsa, gerekli kaynak bulunsa, ihaleler 2027’de yapılsa ve çalışmalar kesintisiz yürütülse bile Erzurum’a hızlı trenin en iyimser geliş tarihi 2034–2035 olur.

Bu, en iyi ihtimal.

Türkiye’de büyük altyapı projelerinin ihale, finansman ve yapım süreçlerini düşününce daha gerçekçi tarih 2038–2042 aralığıdır.

Mevcut yatırım temposu böyle devam ederse?

O zaman 2045 sonrasını konuşuruz.

Belki de hiç konuşamayız.

Çünkü Türkiye’de bazı projeler iptal edilmez.

Onun yerine sürekli “proje aşamasında” tutulur.

Her yatırım programında adı geçer.

Her seçim döneminde yeniden hatırlanır.

Her bakan ziyaretinde bir kez daha müjdelenir.

Ama bir türlü tamamlanmaz.

Hızlı tren Erzurum’a gerçekten gelecekse yapılması gereken bellidir:

Erzincan–Erzurum hattının proje çalışmasının tamamlandığını söylemek yetmez. Yapım ihalesinin tarihi açıklanmalıdır.

Finansman kaynağı gösterilmelidir.

Sivas–Erzincan, Erzincan–Erzurum ve Erzurum–Kars etaplarının ayrı ayrı başlangıç ve bitiş takvimi ilan edilmelidir.

Her yıl ayrılacak ödenekler kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

Yoksa “projesini tamamladık” cümlesi, “hattı yapıyoruz” anlamına gelmez.

Bir de mevcut konvansiyonel hattın rehabilitasyonunu hızlı tren yatırımı gibi sunmaktan vazgeçilmelidir.

Erzurumlu eski rayların yenilenmesine karşı değil.

Elbette mevcut hat yenilensin.

Elektrikli ve sinyalli hâle getirilsin.

Yük taşımacılığı hızlansın.

Doğu Ekspresi daha güvenli ve konforlu çalışsın.

Ama buna hızlı tren denilmesin.

Çünkü Erzurum’un ihtiyacı yeni bir müjde değil, yeni bir demiryolu hattıdır.

Kâğıt üzerinde ilerleyen trenin Erzurum’a faydası yoktur.

Tren dediğiniz rayda ilerler.

Bizim hızlı tren ise yıllardır yalnızca açıklamalarda ilerliyor.

Bu gidişle biraz daha gecikecek.

Hatta açık konuşalım:

Gerçek bir ihale ve bağlayıcı bir yatırım takvimi ortaya konulmazsa Erzurum’a hızlı tren gecikmekle kalmayabilir.

Hiç gelmeyebilir.

Terörsüz Türkiye sürecinin “çerçeve yasa”sı nihayet önümüzde.

Metni okuyunca insanın aklına ister istemez şu soru geliyor:

Selahattin Demirtaş bu yasadan yararlanır mı?

Cevabı dolandırmayalım.

Büyük ölçüde evet.

Hatta biraz daha ileri gidelim: Yasa mevcut haliyle çıkarsa yalnızca Demirtaş’ın tahliyesinin değil, yeniden siyasete dönmesinin de hukuki yolu açılıyor.

Nasıl mı?

Demirtaş’ın bugün cezaevinde bulunmasının temelinde Kobani davası var.

Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesi bu dosyada Demirtaş’a toplam 42 yıl hapis cezası verdi.

Cezanın en ağır bölümü, “devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçuna yardım”dan verilen 20 yıl.

Bunun yanında suç işlemeye tahrik, terör örgütü propagandası, halkı kanunlara uymamaya tahrik, 2911 sayılı Kanun’a muhalefet ve suçu ve suçluyu övme gibi mahkûmiyetler var.

Fakat burada çok önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Kobani olaylarında insanlar öldürüldü. Demirtaş bu ölümlerden de yargılandı.

Ama mahkeme öldürme suçlarından beraat kararı verdi.

Bu ayrıntı bugün önümüzde duran çerçeve yasa bakımından hayati.

Çünkü teklif, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme suçlarını kapsam dışında bırakıyor.

Yani kanun koyucu bir kapıyı kapatmış:

“Öldürmeden hükümlüysen yararlanamazsın.”

Fakat Demirtaş o kapının önünde değil.

Çünkü öldürmeden hükümlü değil.

Gelelim ikinci meseleye.

Kobani davasındaki 42 yıllık hüküm henüz kesinleşmiş değil. Dosya kanun yolu aşamasında.

Normalde insan burada “O halde yasa kesinleşmiş mahkûmiyetleri ilgilendiriyor, Demirtaş yararlanamaz” diye düşünebilir.

Ama teklif öyle yazılmamış.

Sadece cezası kesinleşmiş olanları kapsamıyor.

Devam eden soruşturma ve kovuşturmaları da kapsıyor.

15 yıldan fazla cezayı gerektiren kapsamdaki suçlarda kovuşturmanın 10 yıl ertelenmesi öngörülüyor.

Üstelik tutuklama ve adli kontrol tedbirlerinin de yeniden değerlendirilmesi gerekiyor.

Yani Kobani dosyası bakımından mekanizma oldukça açık.

PKK/KCK’nın fiili varlığının sona erdiği ve silahlarını teslim ettiği güvenlik birimlerince tespit edilecek.

MGK bunu teyit edecek.

Karar Resmî Gazete’de yayımlanacak.

Ardından Demirtaş süresi içinde yasadan yararlanmak istediğini bildirecek.

Kobani dosyası erteleme rejimine girecek.

Tutukluluğu yeniden değerlendirilecek.

Ve bugünkü metin değişmezse, tahliyesinin hukuki zemini ortaya çıkacak.

Demirtaş’ın bir de kesinleşmiş 4 yıl 8 aylık terör örgütü propagandası mahkûmiyeti var.

O da teklifin doğrudan saydığı suçlardan.

Dolayısıyla varsa kalan infazının da yeni sistem içinde ertelenmesi gündeme gelecek.

Peki Cumhurbaşkanına hakaret gibi terörle ilgisi olmayan diğer dosyaları?

İşte onlar başka.

Örneğin 2026 yılında verilen 1 yıl 5 ay 15 günlük Cumhurbaşkanına hakaret hükmü, sırf Demirtaş hakkında verilmiş olması nedeniyle bu yasaya girmez.

Çünkü bu kanun “Demirtaş Kanunu” değil; hukuken PKK/KCK bağlantılı suçları düzenleyen özel bir kanun.

Dolayısıyla kapsam dışındaki herhangi bir mahkûmiyet kesinleşmiş ve infaz edilebilir durumdaysa ayrıca değerlendirilmek zorunda.

Ama asıl ilginç bölüm tahliyeden sonra başlıyor.

Teklif, belirli şartlarda mahkûmiyetlerden doğan hak yoksunluklarının bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına yönelik bir mekanizma da kuruyor.

İşte siyasetin kapısı burada aralanıyor.

Çünkü mesele artık yalnızca:

“Demirtaş cezaevinden çıkar mı?”

meselesi değil.

Asıl mesele şu:

“Demirtaş çıktıktan sonra yeniden aktif siyasete dönebilir mi?”

Bu metin bize şunu söylüyor:

Hukuken bunun da yolu hazırlanıyor.

O nedenle çerçeve yasayı yalnızca dağdaki PKK mensuplarının silah bırakıp Türkiye’ye dönmesini düzenleyen teknik bir “eve dönüş yasası” gibi okumak büyük hata olur.

Kanunun etkisi dağdan çok daha geniş.

Cezaevlerini etkiliyor.

Devam eden davaları etkiliyor.

Kesinleşmiş mahkûmiyetleri etkiliyor.

Hak yoksunluklarını etkiliyor.

Ve nihayet siyaseti etkiliyor.

Bu yüzden önümüzdeki metni doğru isimlendirmek gerekiyor.

Bu yasa sadece silah bırakanların ne olacağını düzenlemiyor.

Silahların bırakılmasından sonra Türkiye’de siyaset sahnesinin kimlerle ve hangi hukuki şartlarda yeniden kurulacağını da düzenliyor.

Selahattin Demirtaş dosyası ise bunun belki de en görünür örneği.

“Terörsüz Türkiye” hedefi elbette bu ülkenin ortak temennisidir. Silahların susması, anaların gözyaşının dinmesi, terörün tamamen tarihe karışması herkesin arzu edeceği bir neticedir. Buna itiraz etmek akıl kârı değildir.

Fakat bu hedefe giderken kullanılan dilin ve siyasal hafızanın nasıl değiştiğini de görmezden gelemeyiz.

Bir dönem Abdullah Öcalan’a “Sayın” diyenler mahkeme salonlarında yargılandı, siyaset sahnesinde ağır eleştirilerin hedefi oldu. “İmralı” ifadesi bile başlı başına siyasi tartışma konusuydu. Bugün ise aynı ismin “Önder” olarak anılmasını, kanaat önderi gibi sunulmasını, hatta bunu milliyetçi siyasetin içinden gelen aktörlerin dahi telaffuz edebilmesini şaşkınlıkla izliyoruz.

Bu manzara bana Erzurum’da yıllardır anlatılan meşhur bir fıkrayı hatırlattı.

Hacı amca ile hacı teyze hacca giderler. Sıra Arafat’tan sonra şeytan taşlamaya gelir. Hacı teyze yedi taşı attıktan sonra öfkesini alamaz. Yerden daha büyük taşlar toplar, onları da fırlatır. Yetmez, avuçladığı ne varsa atar. Sonunda ayağındaki terliği çıkarıp şeytana doğru savuracakken hacı amca kolundan tutar:

“Dur hatun, ne yapıyorsun?”

Hacı teyze şaşkınlıkla bakar.

Hacı amca devam eder:

“Sonuçta bu da bir zamanlar meleklerin başıydı. Cennetten kovuldu ama ne olur ne olmaz… Belki bir af çıkar, belki görevine iade edilir. Sonra mahcup olmayalım. Sen herkes gibi sadece leblebileri at.”

Erzurum fıkraları çoğu zaman güldürür; ama bazen güldürürken düşündürür.

Bugün yaşanan tartışmalar da tam olarak bunu çağrıştırıyor. Dün en ağır sıfatlarla anılan bir isimin, bugün farklı bir üslupla anılması ister istemez insanlara bu fıkrayı hatırlatıyor.

Elbette devletler güvenlik politikalarını değiştirebilir. Müzakere yöntemleri değişebilir. Konjonktür farklı kararları zorunlu kılabilir. Bunlar siyasetin tabiatında vardır.

Ancak değişmeyen tek şeyin hakikat olması gerekir.

Toplumun hafızasını zorlayan da tam burasıdır.

Dün “Bunu söylemek ihanettir.” denilen bir cümlenin bugün devlet aklının gereği olarak sunulması, dün aynı ifadeyi kullananların mahkûm edilip bugün benzer ifadelerin normalleşmesi, insanlarda şu soruyu doğuruyor:

Değişen gerçekten hakikat mi, yoksa sadece siyasal ihtiyaçlar mı?

Siyaset, dün söylediklerini unutarak yol alamaz. Çünkü toplum unutmaz. Hele Anadolu hiç unutmaz.

Erzurum’un bir fıkrası bazen onlarca siyasi analizden daha güçlüdür.

Kıssadan hisse şudur:

İnsanlar değil, ilkeler kalıcı olursa devlet ciddiyeti güçlenir. Dün kullanılan ölçü bugün de geçerli olmalıdır. Aksi hâlde toplum, söylenen sözlere değil, rüzgârın yönüne göre değişen hitaplara bakarak siyaset okumaya başlar.

Ve işte o zaman mesele sadece bir isim tartışması olmaktan çıkar; devletin söylem tutarlılığı tartışmasına dönüşür.

Fenikeliler Akdeniz’e hâkim olduklarında çağlarının en büyük tüccarlarıydı. Roma, Akdeniz’i “Mare Nostrum” yani “Bizim Deniz” ilan ettiğinde dünyanın süper gücüydü. Osmanlı Devleti, İstanbul’u fethederek İpek Yolu’nun düğüm noktasını kontrol altına aldı. İngiliz İmparatorluğu, Süveyş Kanalı’nı denetlediği dönemde küresel ticaretin efendisiydi. Amerika Birleşik Devletleri ise II. Dünya Savaşı sonrasında okyanuslara hâkim olarak bugünkü küresel düzeni inşa etti.

Şimdi ise tarihin pusulası yeniden kuzeyi göstermeye başladı.

Yüzyıllardır insanlığın ulaşamadığı, haritaların boş bıraktığı Kuzey Kutbu, bugün dünyanın en büyük jeopolitik satranç tahtasına dönüşüyor.

Çünkü Arktik artık sadece buz değildir.

Arktik; enerji demektir.

Maden demektir.

Deniz ticareti demektir.

Teknoloji demektir.

Ve en önemlisi, geleceğin küresel hâkimiyet mücadelesidir.

Kuzey Kutbu neden dünyanın gündeminde?

Arktik Bölgesi; Kuzey Buz Denizi ile onu çevreleyen Alaska, Kanada, Grönland, İzlanda, Norveç, İsveç, Finlandiya ve Rusya’nın kuzey topraklarını kapsayan yaklaşık 27 milyon kilometrekarelik devasa bir coğrafyadır.

Küresel ısınma nedeniyle buzullar son kırk yılda ciddi ölçüde küçüldü. Yaz aylarında deniz buzunun geri çekilmesiyle birlikte daha önce ulaşılamayan deniz yolları açılıyor, zengin maden yatakları erişilebilir hâle geliyor.

Jeoloji uzmanlarının tahminlerine göre Arktik’te dünyanın henüz keşfedilmemiş petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 13’ü, doğal gaz rezervlerinin ise yaklaşık yüzde 30’u bulunuyor.

Fakat enerji, meselenin yalnızca görünen yüzü.

Asıl mücadele, “kritik mineraller” üzerinde yaşanıyor.

Petrolün tahtına oturan madenler

19. yüzyıl kömürün,
20. yüzyıl petrolün,
21. yüzyıl ise kritik minerallerin çağıdır.

Arktik’te önemli miktarda nikel, kobalt, bakır, lityum, grafit ve özellikle nadir toprak elementleri bulunmaktadır.

Bugün bir elektrikli otomobil üretmek için lityuma, kobalta ve nikele ihtiyaç vardır.

Bir F-35 savaş uçağı, modern füze sistemleri, radarlar, uydu teknolojileri, yapay zekâ sunucuları, akıllı telefonlar, yarı iletken çipler ve rüzgâr türbinleri ise nadir toprak elementleri olmadan üretilemez.

Dolayısıyla Arktik’te yürüyen mücadele, aslında geleceğin teknolojisini kimin yöneteceği sorusunun mücadelesidir.

Süveyş’in alternatifi kuzeyden mi doğuyor?

Dünya ticaretinin büyük bölümü bugün Malakka Boğazı, Hint Okyanusu ve Süveyş Kanalı üzerinden gerçekleşiyor.

Çin’den Rotterdam’a ulaşan bir konteyner gemisi yaklaşık 20 bin kilometrelik bir rota izliyor.

Ancak Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası, bu mesafeyi yaklaşık üçte bir oranında azaltabiliyor.

Yaklaşık 6 ila 8 bin kilometrelik kısalma; günlerce daha kısa seyir süresi, milyonlarca dolar yakıt tasarrufu, daha düşük sigorta maliyetleri ve daha hızlı teslimat anlamına geliyor.

Çin’in “Kutup İpek Yolu” girişiminin arkasındaki stratejik akıl da budur.

Pekin yönetimi biliyor ki deniz ticaretinde birkaç günlük zaman avantajı, küresel rekabette bazen milyarlarca dolarlık üstünlük anlamına gelir.

Amerika’nın rahatsızlığı da tam burada başlıyor.

Grönland neden birden bire dünyanın gözdesi oldu?

Birkaç yıl önce ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı satın alma fikri birçok kişiye mizah gibi gelmişti.

Oysa büyük devletler mizah yapmaz; uzun vadeli strateji kurarlar.

Grönland, yalnızca buzullardan ibaret değildir.

Bugün dünyanın en büyük nadir toprak elementi rezervlerinden bazılarına sahip olduğu değerlendirilen bu ada, Kuzey Atlantik ile Arktik’i birbirine bağlayan stratejik konumu nedeniyle de askerî ve lojistik açıdan büyük önem taşımaktadır.

Amerika’nın, Çin’in ve Rusya’nın ilgisi tesadüf değildir.

Uluslararası hukuk tek başına yeterli mi?

Arktik’in hukuki rejimi büyük ölçüde 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne dayanıyor.

Kıyı devletleri 200 deniz millik münhasır ekonomik bölgelerinde doğal kaynakları işletme hakkına sahip. Ayrıca deniz tabanının kendi kıta sahanlıklarının doğal uzantısı olduğunu bilimsel olarak ispatlayan devletler, bu alanları daha da genişletebilmek için başvuruda bulunabiliyor.

Ne var ki uluslararası hukuk, büyük güç rekabetini tamamen ortadan kaldırmaz.

Tarih bunun sayısız örneğiyle doludur.

Uluslararası hukuk güçlü devletlerin de ihtiyaç duyduğu bir düzendir; fakat güç dengesi değiştiğinde hukukun nasıl yorumlandığı da değişebilir.

Bu nedenle Arktik’te hukuk kadar diplomasi, diplomasi kadar askerî caydırıcılık da önemlidir.

Türkiye bu tabloyu nasıl okumalı?

Türkiye’nin Arktik Okyanusu’na kıyısı yok.

Fakat küresel güç olma iddiasındaki devletler yalnızca kendi sınırlarına bakmazlar.

Osmanlı Devleti Hint Okyanusu’na donanma gönderirken de oraya komşu değildi.

Bugün de Türkiye, Arktik’i yalnızca coğrafya kitaplarında anlatılan uzak bir bölge olarak görmemelidir.

Türk kutup araştırmaları daha güçlü desteklenmeli, deniz hukuku alanında uzman insan kaynağı artırılmalı, kritik mineraller konusunda millî strateji hazırlanmalı ve değişecek deniz ticaretinin Türk limanlarına etkisi bugünden hesaplanmalıdır.

Çünkü küresel ticaret yollarındaki her değişiklik, Türkiye’nin lojistik, enerji ve dış ticaret politikalarını da doğrudan etkileyecektir.

Son söz

Napolyon’un meşhur sözü vardır:

“Bir devletin coğrafyası onun kaderidir.”

Bugün bu söze bir ilave yapmak gerekiyor.

21. yüzyılda yalnızca coğrafya değil, değişen coğrafya da devletlerin kaderini belirleyecek.

Buzullar eriyor.

Yeni deniz yolları açılıyor.

Yeni enerji havzaları keşfediliyor.

Yeni madenler dünya ekonomisinin merkezine yerleşiyor.

Belki de gelecek yüzyılın kaderi, tankların ilerlediği çöllerde değil; sessizce eriyen kutup buzullarının altında yazılıyor.

Ve devlet aklı, bugünün manşetlerine değil, yarının haritalarına bakabilme kabiliyetidir.

Türkiye, uzun yıllardır “Kürt meselesi” olarak adlandırılan sorunu farklı yöntemlerle çözmeye çalışıyor. Güvenlik politikaları, demokratikleşme paketleri, çözüm süreçleri ve son dönemde yeniden dillendirilen yeni açılım tartışmaları… Ancak bugün belki de en temel soru hâlâ cevabını bekliyor:

Ulus devlet paradigması içinde yeni bir Kürt açılımı nasıl mümkün olacak?

Çünkü ortada yalnızca siyasi bir tartışma değil, aynı zamanda anayasal, hukuki ve devlet felsefesine ilişkin ciddi bir denklem bulunuyor.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası; üniter devlet yapısını, ülkenin bölünmez bütünlüğünü ve idarenin merkezden yönetilmesini esas alıyor. Bu çerçevede yıllardır dile getirilen ana dilde kamusal eğitim, yerel yönetimlere geniş siyasi yetki devri ya da kısmi özerklik gibi talepler, yalnızca siyasi tercih meselesi değil; mevcut anayasal düzen bakımından da tartışmalı başlıklar olarak karşımıza çıkıyor.

Dolayısıyla yeni bir açılım konuşulacaksa önce şu soruya dürüstçe cevap verilmelidir:

Mevcut anayasal çerçeve korunarak bu talepler nasıl meşrulaştırılacaktır?

Eğer anayasal değişiklik öngörülüyorsa bunun toplumsal mutabakatı nasıl sağlanacaktır?

⸻

Bir başka dikkat çekici husus ise dünyanın değişen yönetim anlayışıdır.

1990’larda küreselleşme rüzgârı eserken yerelleşme ve yetki devri öne çıkıyordu. Ancak bugün tam tersi bir tabloyla karşı karşıyayız. Jeopolitik rekabetin sertleştiği, enerji güvenliğinin, düzensiz göçün, siber tehditlerin ve terörle mücadelenin devletleri yeniden merkezi otoriteyi güçlendirmeye yönelttiği bir çağdayız.

Bugün dünyanın birçok ülkesinde merkezi devlet refleksi yeniden güç kazanırken Türkiye’nin tam tersine kapsamlı bir yetki devrini nasıl yöneteceği ayrı bir tartışma konusudur.

Merkezi yönetimin stratejik öneminin arttığı bir yüzyılda iktidar hangi yetkilerinden gerçekten vazgeçebilecektir?

Bu sorunun cevabı henüz kamuoyuyla paylaşılmış değildir.

⸻

Ancak mesele yalnızca devletin hangi adımları atacağı değildir.

Madalyonun diğer yüzünde de cevap bekleyen sorular bulunmaktadır.

Kürt siyasetini temsil ettiğini iddia eden kesimler, yıllardır dile getirdikleri taleplerin hangilerinden vazgeçmeye hazırdır?

Daha önemlisi, terör örgütüyle arasına net ve tartışmasız bir mesafe koyamayan anlayışlar, demokratik siyasetin meşruiyetini hangi zeminde güçlendirecektir?

Silahın gölgesinin bulunduğu yerde demokratik müzakerenin sağlıklı işlemesi zaten mümkün değildir. Bu nedenle kalıcı çözümün ön şartlarından biri, şiddetin hiçbir şekilde meşru görülmemesi ve demokratik siyasetin tek adres olarak kabul edilmesidir.

Toplumun geniş kesimlerinin güvenini kazanacak bir çözüm arayışının temelinde de bu ilke yer almak zorundadır.

⸻

Türkiye artık sloganlardan çok gerçekçi yol haritalarına ihtiyaç duyuyor.

“Haklar genişletilecek” demek tek başına yeterli değildir.

Hangi haklar?

Hangi anayasal dayanakla?

Hangi idari model içerisinde?

Hangi kırmızı çizgiler korunarak?

Ve en önemlisi;

Karşılığında hangi taleplerden vazgeçilecektir?

Çünkü müzakere tek taraflı taviz değildir.

Kalıcı barış, tarafların ortak bir hukuk zemininde buluşabilmesiyle mümkündür.

⸻

Belki de bugün Türkiye’nin en çok ihtiyaç duyduğu şey yeni sloganlar değil, açık ve dürüst cevaplar verebilen bir siyaset dilidir.

Toplum artık belirsiz vaatlerden çok, hukuki zemini açıklanmış, anayasal sınırları belirlenmiş ve demokratik meşruiyeti güçlü önerileri görmek istemektedir.

Sorulması gereken soru aslında oldukça basittir:

Ulus devlet yapısı korunacaksa açılımın sınırları nerede başlayıp nerede bitecektir?

Ve bu süreç sonunda gerçekten kim, hangi talebinden vazgeçmeye hazırdır?

​Liyakatten bihaber, liyakat yerine aidiyeti öne çıkararak adeta bir “özel aile belediyesi” inşa eden bu zihniyetin üyeleri tarafından şahsımın da şahit olduğu tehdit telefonları edilmiş; tavırlar gittikçe kepazeleşerek Çiftçi Millet Bahçesi’ne çağrılan eşimin canına, ailesine ve onuruna saldırılmış, gözdağı verilerek korkutulmak istenmiştir.

​Daha siyasi hayatının başlarında iktidar baskısına ve güce boyun eğmesini kendi dahi sindirememiş olacak ki; törenlerde övgüler dizdiği makamları kapalı kapılar ardında farklı anan bu zihniyet, içindeki ezikliği ve hıncı, gücünün yeteceğini sandığı insanlardan çıkarmaya çalışmaktadır. Lakin Akpunar’ın atladığı çok hayati bir detay vardır: Bizler güce tapmıyoruz. Kendisi güç karşısında sergileyemediği o dik duruşu başkasında görmeye alışık olmadığından, bu bağımsız tavır karşısında ciddi bir tahammülsüzlük ve acziyet yaşamaktadır.

​Etrafına ulufe olarak dağıttığı imkanlarla elinde tuttuğu yandaşları, o koltuklar altından çekildiği gün en büyük düşmanları olacaktır. Makamlar geçici, karakter ise kalıcıdır.

​Gerek imtiyaz sahibi olduğumuz medya kuruluşlarımız, gerekse özel hayatımızda taviz vermediğimiz şeref ve haysiyet çizgimizden; bu liyakatsiz zihniyetin hiçbir üyesi ve hiçbir tehdidi bizi bir milim dahi saptıramaz. Bizler bu ucuz mafyacılık oyunlarına aynı seviyesizlikte cevap vermektense, konuyu adaletin hassas terazisine emanet etmeyi borç bilmiş ve gerekli hukuki başvurularımızı yapmış bulunmaktayız.

​O koltuklar bir gün boşalacak; fakat bizler yayın hayatımıza devam edecek, bugün göğsümüzü gere gere savunduğumuz gibi, yarın da kalemimizi ne korkuya ne de paraya satmadık demeye devam edeceğiz.

Ankara’da siyaset hiçbir zaman yalnızca görünen fotoğraftan ibaret değildir. Kamera önünde verilen mesajlar kadar, koridorlarda kurulan cümleler de geleceği belirler.

Son günlerde kulislerde en çok konuşulan başlıklardan biri, CHP’de yaşanan ayrışmanın yeni bir siyasi denge üretip üretmeyeceği…

Soru basit görünse de cevabı oldukça karmaşık.

Çünkü bu mesele yalnızca birkaç milletvekilinin parti değiştirmesi olarak okunursa eksik kalır. Asıl tartışma, merkez solda temsilin yeniden tanımlanıp tanımlanmayacağıdır.

Ankara’da konuşulan ilk değerlendirme şu:

“Eğer bu hareket sadece CHP’den kopan isimlerin oluşturduğu yeni bir adres olarak kalırsa, siyasi etkisi sınırlı olur.”

Bu tespitin arkasında Türkiye’nin yakın siyasi tarihi var. Geçmişte büyük iddialarla kurulan birçok parti, güçlü kadrolara rağmen seçmende beklenen karşılığı bulamadı. Çünkü seçmen yalnızca yeni bir tabela istemiyor; yeni bir hikâye, yeni bir dil ve yeni bir gelecek tasavvuru görmek istiyor.

Ancak kulislerde bunun tam tersini savunanlar da var.

Onlara göre uzun süredir CHP içinde biriken tartışmalar artık sadece parti içi mesele olmaktan çıktı. Aday belirleme süreçlerinden parti içi demokrasi tartışmalarına, örgütlerin karar alma mekanizmalarındaki etkisinden siyasi stratejiye kadar uzanan birçok başlık, yeni bir siyasi zemin oluşturdu.

İşte tam bu noktada herkes aynı soruyu soruyor:

Yeni Parti, CHP’nin oylarını mı bölecek, yoksa sandığa küsen seçmeni yeniden siyasete mi döndürecek?

Bu sorunun cevabı yalnızca Yeni Parti’nin değil, CHP’nin de geleceğini belirleyecek.

Ankara’da deneyimli siyasetçilerin üzerinde durduğu ikinci başlık ise Meclis aritmetiği…

Çünkü siyaset bazen büyük sloganlarla değil, küçük rakamlarla değişir.

Bir ilin bir milletvekili eksik ya da fazla çıkarması, seçim gecesi bütün siyasi tabloyu değiştirebilir. Bu nedenle kulislerde yalnızca oy oranları değil, seçim çevresi bazında oluşabilecek yeni dengeler de hesaplanıyor.

İttifak meselesi de şimdiden konuşulmaya başlandı.

Resmî olarak hiçbir kapı kapanmış değil. Siyasetin doğası gereği bugün sert görünen ayrılıklar, seçim takvimi yaklaştığında farklı iş birliklerine dönüşebilir. Ankara bunu daha önce defalarca gördü.

Bu nedenle “artık yollar tamamen ayrıldı” demek için henüz erken.

Belki de en önemli soru şu:

Muhalefet, aynı seçmen kitlesi içinde yer değiştirerek mi büyüyecek, yoksa yıllardır sandığa gitmeyen ya da kararsız kalan seçmeni yeniden siyasetin merkezine çekebilecek mi?

Çünkü gerçek siyasi başarı, rakibinden oy almak değil; siyasetten uzaklaşmış vatandaşı yeniden ikna edebilmektir.

Kulislerde konuşulan üçüncü başlık ise iktidarın bu tabloyu nasıl okuyacağı…

Muhalefette yaşanan her yeniden yapılanma, doğal olarak iktidar tarafından da yakından izleniyor. Muhalefetin parçalı görüntü vermesi bir avantaj mı doğuracak, yoksa yeni bir dinamizm mi oluşturacak? Bu sorunun cevabı henüz net değil.

Kesin olan tek şey var:

Ankara, uzun zamandır ilk kez bu kadar hareketli.

Koridorlarda konuşulanlar, toplantı odalarında yapılan hesaplar ve teşkilatlarda yükselen beklentiler, önümüzdeki dönemin sıradan bir siyasi rekabetten ibaret olmayacağını gösteriyor.

Önümüzdeki seçim, belki de sadece iktidarla muhalefet arasındaki yarış olmayacak.

Belki de asıl mücadele, muhalefetin kendi içinde “Türkiye’nin gelecek hikâyesini kim yazacak?” sorusuna verilecek cevap etrafında şekillenecek.

Ve Ankara’nın eski siyasetçileri iyi bilir:

Bazen seçimler sandıkta değil, aylar öncesinden başlayan siyasi psikolojide kazanılır ya da kaybedilir.

Vatandaşa gelince porsiyonların küçültüldüğü, okullarda sıvı sabunların doldurulamadığı, asgari ücretliye “biraz daha sabır” telkinlerinin yapıldığı, esnafın ay sonunu kara kara düşündüğü bir ekonomik dönemdeyiz. Ancak görünen o ki bu “Tasarruf Tedbirleri” Erzurum’un soğuğunda sınır kapılarından içeri giremiyor, belediyenin sıcak koridorlarında eriyip gidiyor.

Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Mehmet Sekmen, ekonomik krizin en ağır faturasını ödeyen bu halkın bütçesinden tam 12.5 Milyon TL’yi, makama gelen misafirlere hediye edilmek üzere 925 ayar gümüş takı setlerine yatırmış.

Yanlış okumadınız. 12.5 Milyon Lira!

Bürokraside “itibar”, kadife kutular içinde sunulan gümüş takılarla ölçüledursun, biz bu 12.5 milyon liranın sokağın dilinde, Erzurum halkının cüzdanında ne anlama geldiğine bir bakalım.

Bu para, sabahın kör karanlığında eksi 20 derecede durağa yürüyen tam 445 asgari ücretlinin bir yıllık alın teridir.

Bir başka deyişle, 100-120 ailenin bir yıl boyunca boğazından geçecek sıcak aş, başını sokacağı evin kirasıdır.

Doğalgaz faturası geldiğinde kombinin derecesini kısmak zorunda kalan, battaniyeye sarılıp oturan insanlarımız var. Eğer o gümüş setler alınmasaydı, bu kış Erzurum’da tam 5.000 ihtiyaç sahibi aileye 2.500 TL ısınma yardımı yapılabilirdi.

O misafirlerin boynuna, koluna takılan gümüşler, binlerce çocuğun ısındığı petek olabilirdi.

Bitmedi…

Bu şehir bir öğrenci kenti.

Atatürk Üniversitesi ve ETÜ’de okuyan, cebinde dolmuşa verecek parası olmadığı için yürüyen gençlerimiz var.

12.5 Milyon TL ile maddi durumu yetersiz tam 1.250 öğrenciye 10 ay boyunca aylık 1.000 TL karşılıksız burs verilebilirdi.

“Üretim yok, esnaf kan ağlıyor” diyoruz. O parayla bu şehirde 25 yeni işletmeye can suyu olacak girişimci sermayesi sağlanabilir, tarım ve hayvancılığın başkenti olma iddiasındaki Erzurum’da 250 adet damızlık büyükbaş hayvan alınıp köylüye destek olunabilirdi.

Genç beyinlerin teknolojiye ulaşması için 200 adet üst düzey bilgisayar alınıp teknoloji atölyeleri kurulabilirdi.

Erzurum’da ortalama bir dairenin 3 milyon bandında olduğunu düşünürsek, bu parayla 4-5 daire alınıp belediye envanterine katılır veya dar gelirli ailelere tahsis edilecek sosyal konut projelerinin temeli atılırdı.

Ama hayır.

Tercih bu yönde olmadı. Tercih, misafirlerin yüzündeki anlık bir tebessüm için, halkın cebinden çıkan milyonları gümüşçülere dökmek oldu.

Buradan sormak elzemdir: Sayın Sekmen, makamınıza gelen misafirlerinize Erzurum’un kadim kültürünü, tarihini, Oltu taşını mütevazı bir şekilde tanıtmak dururken, 925 ayar gümüş setlerle şatafat dağıtmak hangi tasarruf mantığına sığar?

Halkın sırtındaki yük her geçen gün ağırlaşırken, belediyenin kasasından yapılan bu lüks harcamalar, vicdanlarda çoktan mahkum olmuştur. Unutulmamalıdır ki; gerçek itibar gümüş takılarda değil, halkın refahında, adaletinde ve yetim hakkına duyulan saygıda gizlidir.

Erzurum’un ayazında, o gümüşler kimseyi ısıtmaz!